Breukendobbelstenen spel en inspiratie
Met de breukendobbelstenen kun je meteen aan de slag. Hieronder vind je 20 korte spelvormen, van breuken herkennen tot rekenen en redeneren. Kies wat bij je groep past en pas het niveau eenvoudig aan.
01. Breukflits
Leerdoel
De leerling leest een breuk en spreekt die goed uit.
Aantal spelers
1 of 2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi één dobbelsteen en lees de breuk die boven ligt hardop voor. Bij twee leerlingen controleert de ander het antwoord. Wissel na elke worp. Doe vijf worpen achter elkaar.
Voorbeeld
Boven ligt 1/5. De leerling zegt: ‘één vijfde’.
Makkelijker maken
Laat de dobbelsteen rustig liggen en lees de breuk samen af.
Moeilijker maken
Laat de leerling binnen drie tellen ook zeggen of de worp groter of kleiner is dan 1/4.
02. Teller en noemer
Leerdoel
De leerling benoemt teller en noemer en legt uit wat de noemer aangeeft.
Aantal spelers
1 of 2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi één dobbelsteen. Laat de leerling het getal boven en onder de breukstreep aanwijzen. Vraag wat die getallen vertellen: hoeveel delen je hebt en in hoeveel gelijke delen het geheel is verdeeld.
Voorbeeld
Bij 1/6 is de teller 1 en de noemer 6: één van zes gelijke delen.
Makkelijker maken
Kies eerst alleen 1/2 en 1/4 en laat de leerling het getal onder de streep aanwijzen.
Moeilijker maken
Leg drie dobbelstenen op 1/6 en vraag naar de teller en noemer van de totale breuk: 3/6.
03. Teken je worp
Leerdoel
De leerling tekent een breuk als gelijke delen van één geheel.
Aantal spelers
1 leerling
Uitleg en opdracht
Gooi één dobbelsteen. Teken een cirkel of rechthoek, verdeel die in evenveel gelijke stukken als de noemer aangeeft en kleur het deel dat de breuk voorstelt. Gooi daarna opnieuw.
Voorbeeld
Bij 1/3 verdeelt de leerling een rechthoek in drie gelijke vakken en kleurt één vak.
Makkelijker maken
Begin met 1/2 en 1/4 en gebruik een rechthoek met rechte lijnen.
Moeilijker maken
Teken dezelfde breuk op twee manieren, bijvoorbeeld 1/4 in een cirkel én een rechthoek.
04. Plek op de lijn
Leerdoel
De leerling plaatst een breuk op een getallenlijn van 0 tot 1.
Aantal spelers
1 of 2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Teken een lege getallenlijn met 0 links en 1 rechts. Gooi één dobbelsteen en zet de breuk op de juiste plek. Laat de leerling vertellen waarom het streepje daar hoort.
Voorbeeld
Bij 1/4 komt het streepje op een kwart van de lijn, tussen 0 en 1/2.
Makkelijker maken
Zet 0, 1/2 en 1 alvast op de lijn.
Moeilijker maken
Leg twee dobbelstenen op 1/3 en zet hun som, 2/3, ook op de getallenlijn.
05. Breukenbingo
Leerdoel
De leerling herkent breuken snel op de dobbelsteen en op papier.
Aantal spelers
4 tot 30 leerlingen
Uitleg en opdracht
Iedere leerling tekent zes vakjes in twee rijen van drie en schrijft 1/1 tot en met 1/6 erin, in een eigen volgorde. Gooi steeds één dobbelsteen. De leerlingen kruisen de geworpen breuk aan. Bij een volle rij roept iemand ‘bingo’ en controleer je samen de rij.
Voorbeeld
Er wordt 1/3 gegooid. Iedereen kruist het vakje met 1/3 aan.
Makkelijker maken
Gebruik vier verschillende breuken en speel met twee vakjes op een rij.
Moeilijker maken
Toon de dobbelsteen maar kort en laat de leerlingen de breuk zelf herkennen.
06. Welke is groter?
Leerdoel
De leerling vergelijkt twee breuken en legt het verschil uit.
Aantal spelers
2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Iedere speler gooit één dobbelsteen. Vergelijk de bovenste vlakken. Wie de grootste breuk heeft, verdient een punt na een goede uitleg. Bij gelijke breuken gooien jullie opnieuw. Speel vijf rondes.
Voorbeeld
1/3 is groter dan 1/5: één deel van drie gelijke stukken is groter dan één deel van vijf.
Makkelijker maken
Laat beide breuken eerst als twee even lange stroken tekenen.
Moeilijker maken
Gooi per speler twee dobbelstenen, tel de waarden op en vergelijk de twee uitkomsten.
07. De breukentrap
Leerdoel
De leerling ordent meerdere breuken van klein naar groot.
Aantal spelers
2 tot 4 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi drie dobbelstenen. Leg ze van klein naar groot. Iedereen kijkt mee en mag een dobbelsteen verplaatsen, maar alleen als die uitlegt waarom. Gelijke breuken mogen naast elkaar liggen.
Voorbeeld
De goede volgorde is 1/6, 1/3, 1/2.
Makkelijker maken
Begin met twee dobbelstenen in plaats van drie.
Moeilijker maken
Gebruik vijf dobbelstenen en laat uitleggen waarom een grotere noemer bij deze breuken juist een kleinere waarde geeft.
08. Raad de breuk
Leerdoel
De leerling gebruikt gerichte vragen om een verborgen breuk te achterhalen.
Aantal spelers
2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Eén leerling gooit een dobbelsteen en houdt de bovenkant verborgen. De ander mag maximaal drie ja-neevragen stellen, bijvoorbeeld: ‘Is de breuk groter dan 1/4?’ Daarna volgt een gok. Wissel van rol.
Voorbeeld
Bij de verborgen breuk 1/4 is ‘groter dan 1/5?’ waar en ‘groter dan 1/3?’ niet waar.
Makkelijker maken
Laat de leerling rechtstreeks vragen of de noemer een bepaald getal is.
Moeilijker maken
Laat na de gok uitleggen welke breuken door de antwoorden zijn afgevallen.
09. Deel de stapel
Leerdoel
De leerling berekent een breuk van een hoeveelheid.
Aantal spelers
1 tot 4 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi één dobbelsteen. Kies een aantal fiches dat deelbaar is door de noemer. Verdeel de fiches in evenveel gelijke groepjes als de noemer aangeeft. Eén groepje laat zien hoeveel de geworpen breuk van de stapel is.
Voorbeeld
Bij 1/4 leg je 12 fiches neer. Je maakt vier groepjes van drie: 1/4 van 12 = 3.
Makkelijker maken
Gebruik 1/2 of 1/3 en hooguit 12 fiches.
Moeilijker maken
Reken eerst zonder fiches en controleer daarna, bijvoorbeeld 1/6 van 42 = 7.
10. Bouw een nieuwe breuk
Leerdoel
De leerling maakt breuken met een teller groter dan 1 uit breuken.
Aantal spelers
1 tot 3 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi één dobbelsteen. Draai nog één of meer dobbelstenen naar precies dezelfde breuk. Tel de gelijke stukken bij elkaar op en schrijf de nieuwe breuk op. Vertel wat er met de teller gebeurt.
Voorbeeld
Drie dobbelstenen met elk 1/5 maken samen 3/5.
Makkelijker maken
Gebruik twee dobbelstenen, bijvoorbeeld 1/4 + 1/4 = 2/4.
Moeilijker maken
Maak een breuk groter dan 1 en schrijf die als gemengd getal, bijvoorbeeld 7/6 = 1 1/6.
11. Zoek dezelfde waarde
Leerdoel
De leerling laat zien dat verschillende breuken dezelfde waarde hebben.
Aantal spelers
2 of 3 leerlingen
Uitleg en opdracht
Eén leerling draait een dobbelsteen naar 1/2 of 1/3. De anderen proberen met meerdere dobbelstenen precies dezelfde waarde te maken, maar met kleinere stukken. Ze mogen zelf de vlakken kiezen. Vergelijk daarna de oplossingen.
Voorbeeld
Twee dobbelstenen met 1/4 geven samen 2/4. Dat is evenveel als 1/2.
Makkelijker maken
Begin met 1/2 en laat de andere leerling twee keer 1/4 gebruiken.
Moeilijker maken
Zoek voor 1/2 twee verschillende oplossingen: 2/4 en 3/6.
12. Samen één geheel
Leerdoel
De leerling bepaalt welke breukdelen ontbreken tot één geheel.
Aantal spelers
2 tot 4 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi één dobbelsteen. Bij 1/1 gooi je opnieuw. Vul de geworpen breuk samen met andere dobbelstenen aan tot precies 1. Je mag de vlakken zelf kiezen. Vertel hoeveel en welke delen je toevoegt.
Voorbeeld
Bij 1/4 ontbreken nog drie kwartjes: 1/4 + 1/4 + 1/4 + 1/4 = 1.
Makkelijker maken
Begin met 1/2 of 1/3 en vul aan met gelijke stukken.
Moeilijker maken
Gebruik verschillende noemers, bijvoorbeeld 1/2 + 1/3 + 1/6 = 1.
13. Breuk wordt kommagetal
Leerdoel
De leerling schrijft een breuk als kommagetal.
Aantal spelers
1 of 2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi één dobbelsteen. Schrijf de breuk als kommagetal op papier of een wisbordje. Bij twee leerlingen vergelijken jullie het antwoord en leggen om de beurt de deling uit. Noteer bij sommige breuken de herhalende cijfers.
Voorbeeld
1/4 = 0,25. Bij 1/3 hoort 0,333… (de 3 blijft zich herhalen).
Makkelijker maken
Gebruik alleen 1/2, 1/4 en 1/5; gooi bij andere uitkomsten opnieuw.
Moeilijker maken
Neem ook 1/3 en 1/6 en laat zien welke cijfers zich blijven herhalen.
14. Breuk wordt procent
Leerdoel
De leerling vertaalt een breuk naar een percentage.
Aantal spelers
2 tot 4 leerlingen
Uitleg en opdracht
Vergelijkbaar met spelvorm nr. 13, maar dan met procenten. Gooi één dobbelsteen. Iedereen rekent uit hoeveel procent van het geheel de breuk is. Schrijf het antwoord op en laat om de beurt een leerling uitleggen hoe die heeft gerekend.
Voorbeeld
1/5 = 20%, want 100% verdeeld over vijf gelijke delen geeft 20% per deel.
Makkelijker maken
Gebruik 1/2, 1/4 en 1/5, zodat je hele percentages krijgt.
Moeilijker maken
Neem ook 1/3 = 33⅓% en 1/6 = 16⅔% en bespreek waarom die percentages niet heel zijn.
15. Tel de worpen op
Leerdoel
De leerling telt breuken op en maakt zo nodig de noemers gelijk.
Aantal spelers
2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Iedere leerling gooit één dobbelsteen. Schrijf samen de optelsom op en reken die allebei uit. Vergelijk jullie antwoorden. Voor iedere goed uitgelegde som verdient het duo samen een punt.
Voorbeeld
1/2 + 1/4 = 2/4 + 1/4 = 3/4.
Makkelijker maken
Kies twee dobbelstenen met dezelfde noemer en tel die gelijke stukken op.
Moeilijker maken
Gooi drie of meer dobbelstenen en vereenvoudig de uitkomst waar dat kan.
16. Zoek het verschil
Leerdoel
De leerling trekt een kleinere breuk van een grotere af.
Aantal spelers
2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi twee dobbelstenen. Leg de grootste breuk links en trek de kleinere daarvan af. Beide leerlingen rekenen op hun eigen papier en vergelijken het antwoord. Bij twee gelijke breuken is de uitkomst 0.
Voorbeeld
1/2 − 1/6 = 3/6 − 1/6 = 2/6 = 1/3.
Makkelijker maken
Gebruik 1/2 en 1/4, zodat 1/2 − 1/4 = 1/4.
Moeilijker maken
Gebruik drie dobbelstenen en twee mintekens, bijvoorbeeld 1/2 − 1/6 − 1/6 = 1/6.
17. Een breuk van een breuk
Leerdoel
De leerling berekent een deel van een breuk door breuken te vermenigvuldigen.
Aantal spelers
1 of 2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi twee dobbelstenen. Bereken de tweede breuk van de eerste breuk. Vermenigvuldig teller met teller en noemer met noemer. Teken als controle een rechthoek waarin beide verdelingen zichtbaar zijn.
Voorbeeld
1/2 × 1/3 = 1/6: een derde van een half is een zesde.
Makkelijker maken
Begin met 1/2 × 1/2 = 1/4 en verdeel een vierkant in vier gelijke delen.
Moeilijker maken
Gebruik drie dobbelstenen, bijvoorbeeld 1/2 × 1/3 × 1/4 = 1/24.
18. Hoe vaak past het?
Leerdoel
De leerling rekent uit hoe vaak een breuk in een andere breuk past.
Aantal spelers
2 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi twee dobbelstenen en leg de grootste waarde eerst. Vraag hoe vaak de kleinste breuk in de grootste past. Schat eerst de uitkomst, schrijf dan de deelsom op en reken hem na.
Voorbeeld
1/2 ÷ 1/4 = 2: twee kwartjes passen in één half.
Makkelijker maken
Kies 1/2 en 1/4, zodat de uitkomst een heel getal is.
Moeilijker maken
Gebruik twee willekeurige worpen. Bij 1/3 ÷ 1/5 = 5/3 is de uitkomst geen heel getal.
19. Dicht bij één
Leerdoel
De leerling kiest slim uit meerdere breuken om een doelwaarde te benaderen.
Aantal spelers
2 tot 4 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi vier dobbelstenen en gooi een eventuele 1/1 opnieuw. Kies twee of drie geworpen breuken die samen zo dicht mogelijk bij 1 komen, zonder erboven te gaan. Bespreek welke keuze het beste is. Doe drie rondes.
Voorbeeld
Met 1/2 + 1/3 + 1/6 kom je precies op 1.
Makkelijker maken
Gooi twee dobbelstenen en kies één of twee waarden om zo dicht mogelijk bij 1/2 te komen.
Moeilijker maken
Sta ook aftrekken toe en laat de leerlingen aantonen dat er geen betere combinatie is.
20. Zoek de denkfout
Leerdoel
De leerling controleert een breukenberekening en legt een fout uit.
Aantal spelers
4 tot 30 leerlingen
Uitleg en opdracht
Gooi twee dobbelstenen en schrijf op het bord een som met een antwoord. Het antwoord mag expres fout zijn. Laat leerlingen eerst zelf kiezen: goed of fout? Daarna bespreken ze in tweetallen waarom en verbeteren ze de som.
Voorbeeld
Bij 1/2 + 1/3 = 2/5 zeggen leerlingen ‘fout’: de goede uitkomst is 5/6.
Makkelijker maken
Begin met een vergelijking als 1/4 > 1/2 en bespreek waarom die niet klopt.
Moeilijker maken
Laat leerlingen zelf een geloofwaardige denkfout bij vermenigvuldigen of delen verzinnen en die bij elkaar opsporen.
